Veelgestelde vragen windenergie Cattenbroek

Wat is slagschaduw?

Slagschaduw ontstaat wanneer de zon door de draaiende wieken van een windturbine schijnt. Hierdoor kan een knipperende schaduw zichtbaar zijn in huis of in de tuin. Dit gebeurt vooral bij een laagstaande zon, vooral in de winter, bijvoorbeeld in de ochtend of avond. Sommige mensen ervaren slagschaduw als hinderlijk. Daarom zijn er regels om te zorgen dat slagschaduw zoveel mogelijk wordt beperkt.

Welke regels gelden er voor slagschaduw?

In Nederland is het aan de gemeente om deze regels vast te stellen. Er wordt meestal gewerkt met het uitgangspunt dat een woning maximaal 20 minuten per dag en maximaal 6 uur slagschaduw per jaar mag hebben. Om ervoor te zorgen dat deze grenzen niet worden overschreden, hebben windturbines een automatisch systeem. Dat systeem kan de turbine tijdelijk stilzetten als er te veel slagschaduw dreigt te ontstaan. De gemeente stelt de uiteindelijke regels zelf vast, bijvoorbeeld in de vergunning of in het toetsingskader voor windenergie.

Waar kunnen inwoners over meepraten?

Inwoners van Montfoort en Linschoten kunnen meepraten over:

• Hoe streng de slagschaduwnorm is (bijv. vasthouden aan 6 uur of strenger)
• Wanneer turbines worden stilgezet (bijvoorbeeld ook bij lagere hinder dan wettelijk vereist)
• Of er woningen zijn waar extra bescherming wordt toegepast
• Hoe transparant monitoring en handhaving zijn

Deze inbreng wordt gebruikt bij het opstellen van het toetsingskader. Dit zijn de voorwaarden waaraan initiatiefnemers moeten voldoen om een vergunning te krijgen.

Welke geluidsnormen gelden voor windturbines?

Voor windturbines gelden landelijke geluidsnormen van 45 dB (Lden) en 39 dB (Lnight). De eerste gaat over het gemiddelde geluid over de dag, de tweede is het gemiddelde geluid in de nacht. Die norm geldt voor woningen en andere plekken waar mensen langere tijd verblijven, zoals scholen. In de praktijk is 45 dB te vergelijken met een rustige woonstraat of zachte achtergronden in huis. 39dB is stiller, vergelijkbaar met een stille slaapkamer of het zachte geritsel van bladeren. Het geluid van een windturbine klinkt meestal als een regelmatig zoevend of ruisend geluid.

Is het geluid altijd even hard?

Nee. Het gaat om een gemiddelde over een heel jaar. Bij veel wind kan het geluid tijdelijk beter hoorbaar zijn, maar dan is er ook meer achtergrondgeluid (zoals wind in bomen). Op andere momenten is de turbine nauwelijks hoorbaar.

Hoe klinkt een windturbine bij woningen?

Een windturbine maakt vooral een zacht, continu zoevend of ruisend geluid. Veel mensen vergelijken het met:

• wind die door bomen waait
• het geluid van de zee in de verte
• een rustige snelweg op grote afstand

Het geluid komt vooral van de draaiende wieken die door de lucht bewegen. Moderne windturbines maken geen mechanisch of bonkend geluid meer, zoals oudere types soms deden.

Het geluid is niet constant hetzelfde en altijd even goed hoorbaar. Dat hangt af van:

• de windsnelheid en windrichting;
• de afstand tot de turbine;
• het achtergrondgeluid (zoals wind, verkeer of natuur).

Bij harde wind kan het geluid iets duidelijker zijn, maar juist dan is er vaak ook meer ander omgevingsgeluid, waardoor de turbine minder opvalt.
In Nederland gelden strenge geluidsnormen om te voorkomen dat het geluid hinderlijk wordt. Uitgaande van een afstand van 500 tot 600 meter tussen een windturbines en de woningen, ligt het geluid bij stevige wind rond 45–50 dB. Er kunnen pieken voorkomen, zolang de jaargemiddelde norm niet wordt overschreden. Ook hierover kunnen in het toetsingskader voorwaarden worden gesteld.

Kan een windturbine worden stilgezet als het te luid is? 

Ja. In de vergunning kan worden vastgelegd dat een windturbine in geval van overschrijding van een geluidsnorm: 

• langzamer gaat draaien 
• (tijdelijk) wordt stilgezet 

Dit kan bijvoorbeeld gelden bij bepaalde windrichtingen, windsnelheden of in de nacht. Bij overschrijding van de geluidsnormen kan worden ingegrepen en kan stilstand worden verplicht. De provincie en de omgevingsdienst zijn hierbij verantwoordelijk voor geluidsmetingen, toezicht en handhaving. Dit kan worden opgenomen in het toetsingskader waarover u kunt meepraten. 

Waar kan ik als inwoner over meepraten als het gaat over geluid?

In het toetsingskader kunnen dus lokale keuzes worden gemaakt, waarover u als inwoner mee kunt praten. Dit gaat om:

• het hanteren van strengere geluidsnormen
• het (tijdelijk) stilzetten van windturbines

Uw inbreng wordt meegenomen bij het opstellen van het toetsingskader.

Waar kan ik meer informatie vinden?

Meer informatie over geluid en gezondheid is te vinden via:

• de Helpdesk Wind op Land
• de website van de GGD

Hoe hoog worden de windturbines?

De windturbines worden naar verwachting tussen de 215 en 270 meter hoog. Dit is de totale hoogte van de turbine, gemeten van de grond tot het hoogste punt van het wiekblad, dat is de tiphoogte.

Wat betekent ‘tiphoogte’?

De hoogte van een windturbine noemen we tiphoogte. Dat is de hoogte tot de punt van het wiekblad wanneer dit recht omhoog staat.
Een windturbine bestaat uit een mast met draaiende wieken. Doordat de wieken zo lang zijn, is de turbine op het hoogste punt extra hoog.

Kan ik meepraten over de hoogte?

Nee, de hoogte van de windturbines ligt in grote lijnen vast en volgt uit landelijke ontwikkelingen en beschikbare techniek.
Wel kunt u meepraten over de regels en voorwaarden die invloed hebben op hoe de windturbines worden ervaren, zoals:

• de afstand tot woningen;
• regels voor geluid en slagschaduw;
• het tijdelijk stilzetten van turbines;
• de precieze plek van de turbines;
• verlichting op de turbines.

Deze regels worden vastgelegd in het toetsingskader. Initiatiefnemers moeten zich hier later aan houden bij het aanvragen van een vergunning.

Wat is financiële participatie en hoe werkt het?

Financiële participatie betekent dat inwoners de mogelijkheid krijgen om financieel deel te nemen aan het windproject, bijvoorbeeld via een lokale energiecoöperatie. Dat kan door mee te investeren en zo mee te profiteren van de opbrengsten van de windturbines.

Lokaal zeggenschap is een belangrijk onderdeel van financiële participatie. Dit gaat over hoe duurzame energie opwek projecten in de eigen omgeving vorm krijgt en over de baten daaruit. Door als bewoners, bedrijven en organisaties uit de (directe) omgeving (mede)eigenaar te worden van het duurzame energie opwek project, wordt (democratisch) zeggenschap verkregen. Zij hebben daarmee het recht om mee te beslissen over het project, bijvoorbeeld over het verdelen van de baten.

Het uitgangspunt is dat wordt gestreefd naar minimaal 50% lokaal eigendom. Dat betekent dat een aanzienlijk deel van het project in handen kan komen van inwoners en lokale partijen. Via de energiecoöperatie kunnen deelnemers ook meebeslissen over zaken zoals de besteding van opbrengsten voor de omgeving.

De initiatiefnemer van het windproject is verantwoordelijk voor het organiseren van de financiële participatie, in samenwerking met een (lokale) energiecoöperatie en binnen de kaders van de gemeente en provincie.

De concrete uitwerking –zoals wie kan meedoen, vanaf welk bedrag, welke risico’s en welk rendement mogelijk is– wordt later in het proces vastgesteld. Dat is nu nog niet mogelijk, omdat eerst duidelijk moet zijn of het project doorgaat, hoeveel windturbines er komen en wat de kosten en opbrengsten zijn. Deze informatie is nodig om een eerlijk en haalbaar aanbod te kunnen maken.

Waarom is de financiële participatie nog niet concreet uitgewerkt?

De exacte voorwaarden voor financiële participatie –zoals wie kan meedoen, vanaf welk bedrag, welke risico’s en welk rendement mogelijk is– kunnen nu nog niet worden vastgesteld.

Dat komt doordat eerst duidelijk moet zijn of het project doorgaat, hoeveel windturbines er komen en wat de kosten en opbrengsten zijn. Deze informatie is nodig om een realistisch en zorgvuldig participatieaanbod te kunnen maken.

Zodra hier meer duidelijkheid over is, worden inwoners en omwonenden hierover geïnformeerd.

Hoe is deze keuze tot stand gekomen voor deze locatie?

De keuze voor de polder Cattenbroek is het resultaat van een meerjarig proces op regionaal, provinciaal en gemeentelijk niveau. De gemeente Montfoort maakt deel uit van de Regionale Energiestrategie (RES)-regio, waarin gemeenten, provincie en waterschappen samen afspraken hebben gemaakt over waar duurzame energie – zoals windenergie – mogelijk is.

Vanaf 2023 zijn binnen deze RES en door de gemeente verschillende locaties onderzocht. Daarbij is gekeken naar onder meer:

• ruimtelijke geschiktheid van het gebied;
• afstand tot woningen en andere gevoelige functies;
• aanwezigheid van infrastructuur (zoals wegen, hoogspanningslijnen en bedrijventerreinen);
• natuur- en landschapswaarden;
• veiligheid (bijvoorbeeld radar, luchtvaart en waterveiligheid);
• de bijdrage die een locatie kan leveren aan de regionale en gemeentelijke energiedoelen.

Op basis van deze criteria zijn meerdere gebieden afgevallen. Sommige locaties lagen te dicht bij woonkernen, andere hadden te grote gevolgen voor natuur, landschap of waterveiligheid, of boden onvoldoende ruimte om windturbines goed en veilig in te passen. Ook bleek in sommige gebieden de aansluiting op het elektriciteitsnet of de samenhang met bestaande infrastructuur minder geschikt.

In 2023 en 2024 zijn inwoners door de provincie Utrecht betrokken via raadplegingen en een burgerforum waar alle inwoners van de provincie aan mee konden doen. De uitkomsten daarvan hebben geleid tot een afweging voor de meest kansrijke gebieden in de provincie Utrecht. Uiteindelijk heeft de gemeenteraad, mede op basis daarvan, in mei 2025 besloten om de polder Cattenbroek aan te wijzen als zoekgebied voor windenergie.

Cattenbroek scoorde in vergelijking met andere onderzochte gebieden het beste op ruimtelijke inpasbaarheid, afstand tot bebouwing, samenhang met bestaande infrastructuur en de bijdrage aan het halen van de afgesproken energiedoelen binnen de RES.

Hoe is er rekening gehouden met landschap en cultuurhistorie?

Bij het zoeken naar locaties voor windenergie is erkend dat elke polder landschappelijke en cultuurhistorische waarde heeft. Tegelijkertijd geldt dat de gemeente en de regio een opgave hebben om duurzame energie op te wekken. Dat betekent dat windturbines uiteindelijk ergens geplaatst moeten worden.

Daarom is niet gezocht naar een plek zonder landschappelijke waarde – die bestaat vrijwel niet – maar naar een locatie waar windturbines relatief het best inpasbaar zijn. Bij die afweging is gekeken naar:

• de schaal van het landschap (open en grootschalig versus kleinschalig);
• de aanwezigheid van bestaande infrastructuur die het landschap al beïnvloedt;
• de mate waarin historische structuren en beschermde gebieden worden geraakt;
• de afstand tot woonkernen en cultuurhistorisch waardevolle elementen.

Gebieden met een beschermde status of een zeer kwetsbare landschappelijke structuur zijn in een eerdere fase afgevallen. Andere locaties bleken minder geschikt omdat de impact op het landschap daar groter zou zijn, of omdat er onvoldoende ruimte was om windturbines logisch te groeperen.

De polder Cattenbroek is uiteindelijk gekozen omdat dit gebied, in vergelijking met andere onderzochte locaties, de minste belemmeringen kent en voldoende ruimte biedt om windturbines geordend te plaatsen. Dat betekent dat de gevolgen hier als beheersbaar worden gezien binnen de regionale energieopgave.

Ook worden de lokale cultuur- en landschapsorganisaties actief betrokken bij het ontwerp om de waarden van het landschap zo goed mogelijk te beschermen. Daarom heeft het college ook de voorkeur uitgesproken voor een lijn- opstelling parallel aan de A12. Zo wordt het open karakter van het landschap zoveel mogelijk behouden.

Beroep en bezwaar

Is de komst van windturbines nog te voorkomen?

De gemeenteraad heeft besloten dat Cattenbroek het zoekgebied voor windenergie is. Dat besluit staat vast. Dat betekent: er mogen hier windturbines komen, maar hoe, waar precies en onder welke voorwaarden is nog niet definitief besloten.
De komst van windturbines is dus niet meer in algemene zin te stoppen, maar het project kan nog worden aangepast, of in het uiterste geval niet doorgaan, als blijkt dat het niet voldoet aan wet- en regelgeving (bijvoorbeeld op het gebied van geluid, natuur, veiligheid of gezondheid).

Waar kan ik als inwoner nog invloed op uitoefenen?

U kunt niet meer meebeslissen óf er windturbines komen, maar wel over:

• de precieze plek binnen het zoekgebied;
• voorwaarden voor geluid, slagschaduw en veiligheid (binnen wettelijke grenzen);
• monitoring en handhaving;
• participatie, zoals financiële deelname of een omwonendenregeling;
• hoe de initiatiefnemer omgaat met hinder en compensatie
• de wijze waarop de gemeente u op de hoogte houdt

Deze invloed loopt via:

• participatiebijeenkomsten;
• gesprekken met de gemeente en initiatiefnemer;
• inspraak op beleidskaders en vergunningen.

Wanneer en hoe kan ik bezwaar maken?

Bezwaar maken kan pas bij concrete besluiten. Dat gaat in stappen in het proces dat volgt:

1. Ontwerpbesluiten (zienswijze)

Wanneer de gemeente een ontwerp-vergunning of ontwerp-omgevingsplan ter inzage legt:

• kunt u een zienswijze indienen;
• dit is uw formele reactie op het plan;
• deze periode duurt meestal 6 weken.

2. Definitief besluit (beroep)

Na vaststelling van het definitieve besluit:

• kunt u beroep instellen bij de rechter;
• dit kan alleen als u eerder een zienswijze heeft ingediend;
• de rechter beoordeelt of het besluit zorgvuldig en volgens de regels is genomen.

Kan bezwaar maken het project stoppen?

Bezwaar of beroep kan leiden tot aanpassing van het plan, of tot vertraging en in uitzonderlijke gevallen tot vernietiging van het besluit. Maar als het plan voldoet aan alle wettelijke eisen, is de kans klein dat het project volledig wordt tegengehouden.

Toetsingskader

Wat is een toetsingskader?

Het toetsingskader is een officieel document dat de gemeenteraad vaststelt. Dit document bevat de voorwaarden waaraan initiatiefnemers moeten voldoen als zij later een vergunning aanvragen voor windturbines. Hierin kan de gemeente vastleggen welke eisen gelden voor bijvoorbeeld verlichting, geluid en slagschaduw.

Wanneer wordt het toetsingskader opgesteld?

Op dit moment organiseert de gemeente een participatieproces om het toetsingskader op te stellen. Mede met de inbreng door inwoners wordt bepaald onder welke voorwaarden windturbines mogen worden gebouwd. Door nu uw voorkeuren te delen, kunt u invloed uitoefenen op hoe hinder voor omwonenden wordt beperkt. Ga naar het onderdeel participatie en communicatie voor meer informatie.

Hoe verloopt het participatietraject voor het toetsingskader windenergie?

De gemeente Montfoort stelt een toetsingskader op voor windenergie in Cattenbroek. In dit kader staan de voorwaarden waaraan de windturbines moeten voldoen. Inwoners en andere betrokkenen kunnen hierover meedenken via een participatietraject in twee fases.

In de eerste fase werken we aan een overzicht van zorgen, wensen en aandachtspunten. Dat doen we door persoonlijke gesprekken met direct omwonenden, gesprekken met bewonersgroepen, ondernemers en andere stakeholders en een online enquête en straatgesprekken.

In de tweede fase werken we de randvoorwaarden verder uit. Hiervoor organiseren we onder meer inloopbijeenkomsten voor omwonenden en voor alle inwoners van Montfoort en Linschoten. Mede op basis van de participatie neemt de gemeenteraad voor de zomer een besluit over het toetsingskader.

Fase 1 – Zorgen en wensen ophalen

In deze fase gaat de gemeente in gesprek met inwoners en organisaties:

• persoonlijke gesprekken met direct omwonenden (aan huis);
• gesprekken met bewonersgroepen, ondernemers en andere stakeholders;
• een online enquête en straatgesprekken voor alle inwoners.

De opbrengst is een overzicht van zorgen, wensen en aandachtspunten.

Fase 2 – Uitwerken van randvoorwaarden

In deze fase organiseert de gemeente inloopbijeenkomsten; één voor direct omwonenden en één voor alle andere inwoners van Montfoort en Linschoten. Daarin worden keuzes en dilemma’s besproken, zoals geluid, slagschaduw, verlichting, afstand tot woningen en financiële participatie. Inwoners kunnen hierop reageren en hun voorkeuren meegeven. Desgewenst kunnen bij deze bijeenkomsten ook experts worden uitgenodigd om toelichting te geven op specifieke onderwerpen.

Terugkoppeling

De gemeente laat na afloop zien welke keuzes zijn gemaakt en hoe de inbreng van inwoners is meegenomen in het toetsingskader. Voor de zomer moet de gemeenteraad een besluit nemen over het toetsingskader.

Hoe blijf ik op de hoogte van de ontwikkelingen in het proces?

De gemeente kondigt alle formele stappen aan via:

• de gemeentelijke website;
• officiële publicaties (zoals overheid.nl);
• nieuwsbrieven en bewonersbrieven over het project. U kunt zich aanmelden voor de nieuwsbrief door een email te sturen naar energie@montfoort.nl.